Grób Nieznanego Żołnierza w Krakowie

Co to za obiekt

To cenotaf, czyli symboliczny grób. Służy upamiętnieniu nieznanych polskich żołnierzy poległych na polach bitew. W jego podziemnej części znajduje się urna z ziemią zebraną na polach walk II wojny światowej. Ziemia wiąże to miejsce pamięci z terenami, na których walczyli polscy żołnierze.

Grób Nieznanego Żołnierza jest odrębnym pomnikiem stojącym przed pomnikiem Grunwaldzkim. Oglądając plac, łatwo skupić uwagę na tym drugim, dlatego przy cenotafie polecam podejść do inskrypcji. To one pozwalają zobaczyć, jak różne miejsca walk obejmuje upamiętnienie.

Na pomniku wyryto nazwy: Warszawa, Kutno, Westerplatte, Kock, Tobruk, Monte Cassino, Berlin, Studzianki, Lenino, Kołobrzeg, Odra i Nysa. Odnoszą się do walk polskich żołnierzy podczas II wojny światowej, zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. Upamiętnienie nie ogranicza się więc do historii Krakowa ani jednej bitwy. Dla mnie odczytanie tych nazw jest najlepszym powodem, żeby zatrzymać się przy samym grobie, zamiast poprzestać na obejrzeniu placu.

Historia

Historia krakowskiego upamiętnienia zaczęła się w 1925 r. od inicjatywy prasowej i płyty dostarczonej przez anonimowego fundatora. Redakcja „Gońca Krakowskiego” prowadziła zbiórkę na pomnik, lecz jej projektu nie zrealizowano. Nocą z 13 na 14 czerwca pod pomnik Grunwaldzki przywieziono platformą gotową płytę. Umieszczona na niej dedykacja brzmiała: „Nieznanemu żołnierzowi polskiemu poległemu za Ojczyznę 1914-1920”. Pierwotny napis dotyczył więc innego okresu niż nazwy bitew widoczne na obecnym pomniku.

Fundator chciał zachować anonimowość. Mieszkańcy podejrzewali, że był nim Marian Dąbrowski, właściciel i wydawca „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”. Do takich przypuszczeń skłaniały szczegóły ujawniane przez gazetę, według Wikipedii. Dąbrowski pozostaje w tej relacji domniemanym fundatorem.

„Ilustrowany Kurier Codzienny” apelował do krakowian o uczestnictwo w manifestacji zorganizowanej 14 października w południe. Przemawiali Witold Ostrowski, Bolesław Pochmarski, Stanisław Klimecki i Jan Łobodycz. Pomnik stał się miejscem patriotycznych zgromadzeń. W listopadzie 1939 r. Niemcy zniszczyli go razem z pomnikiem Grunwaldzkim.

Po wojnie upamiętnienie przybrało inną formę. W 1946 r. urnę z ziemią z pól bitewnych ustawiono na wysokich metalowych prętach. Przy tej konstrukcji składano kwiaty i wieńce. Rozebrano ją w związku z odbudową pomnika Grunwaldzkiego, a w 1976 r. urnę przeniesiono do podziemnej komory obecnego cenotafu. Pomnik z czarnego marmuru powstał według projektu Wiktora Zina.

Stan dzisiaj i zwiedzanie

Na placu Matejki można obejrzeć marmurową podstawę pomnika, inskrypcje i znicz z brązu. Znicz jest zasilany gazem, a ogień zapala się podczas uroczystości. Brak płomienia przy zwykłej wizycie nie oznacza więc, że pomnik przestał pełnić swoją funkcję.

Zwiedzanie skupia się na elementach widocznych na powierzchni. Informacji o urnie umieszczonej pod pomnikiem nie należy traktować jako zapowiedzi dostępu do podziemi. Podczas oglądania pomnika polecam zatrzymać się przy inskrypcjach i odczytać nazwy miejsc walk.

Jeśli chcesz uczestniczyć w uroczystości, sprawdź jej termin i program w miejskim serwisie Krakowa lub zapytaj urząd miasta. Szukaj ogłoszenia dotyczącego konkretnego wydarzenia na placu Matejki, szczególnie godziny rozpoczęcia. O zasady dostępu, ewentualne ograniczenia oraz opłaty związane z wydarzeniem zapytaj organizatora. Takie informacje odnoszą się do udziału w uroczystości, a nie do samego oglądania pomnika.

Okolica i dojazd

Celem dojazdu jest plac Matejki, a punktem orientacyjnym na miejscu pomnik Grunwaldzki. W nawigacji wpisz pełną nazwę krakowskiego Grobu Nieznanego Żołnierza i sprawdź wskazaną lokalizację. Upamiętnienia o tej nazwie istnieją również w Warszawie i Łodzi, więc samo hasło bez nazwy miasta może skierować cię pod inny adres.

Trasę komunikacją miejską sprawdź dla dnia i godziny swojej podróży w aktualnym planerze połączeń. Ustaw plac jako cel i porównaj proponowane dojścia z przystanków. Przy wyborze połączenia uwzględnij ostatni odcinek pieszo, a nie tylko sam przejazd. Przed przyjazdem na uroczystość zajrzyj do miejskich komunikatów o organizacji ruchu. Zaplanuj też powrót, sprawdzając połączenia dostępne po zakończeniu uroczystości.

Jeśli planujesz dalszy spacer po miejscach pamięci, sprawdź opis Cmentarza Abrahama w Krakowie i jego położenie względem placu Matejki. Kolejność odwiedzin ustal na mapie, uwzględniając własny punkt powrotu.

Pytania o pomnik

Gdzie znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza?

Na placu Matejki, przed pomnikiem Grunwaldzkim.

Czy znicz płonie stale?

Nie. Znicz zapala się podczas uroczystości organizowanych przy pomniku.

Kto zaprojektował obecną formę pomnika?

Autorem projektu był Wiktor Zin. Do cenotafu jego projektu przeniesiono w 1976 r. urnę z ziemią z pól bitewnych.

Fot. Grabi, CC BY 2.5, Wikimedia Commons