Anna Jagiellonka, ostatnia królowa z dynastii

Kim była

Urodziła się 18 października 1523 roku w Krakowie, a zmarła 9 września 1596 roku w Warszawie. Tak podaje Wikidata.

Była czwartym dzieckiem pary królewskiej. Brat, Zygmunt II August, zmarł w 1572 roku bez potomstwa, więc Anna została najważniejszą osobą w rodzie. Nazywano ją infantką, czyli tak, jak w Hiszpanii tytułuje się córkę królewską. Do 1576 roku pozostała niezamężna.

Przy pierwszej elekcji pojawił się pomysł jej małżeństwa z Henrykiem Walezym. Zobowiązał się na piśmie, że ją poślubi, ale po wyborze na króla nie dotrzymał słowa i po roku wyjechał do Francji. Przy drugiej elekcji, w grudniu 1575 roku, szlachta okrzyknęła Annę królem Polski. Nie była więc tylko żoną władcy: koronę dostała sama, a jej mężem miał zostać Stefan Batory. Powiedziała wtedy podobno, że woli być królową niż królewiczową.

Dzieci nie miała. Po śmierci Batorego w 1586 roku przeforsowała wybór na króla swojego siostrzeńca, Zygmunta III Wazy.

Kraków w jej życiu

Według Wikipedii na Wawelu mieszkała do 1548 roku. Wyjechała po konflikcie z bratem, który ożenił się z Barbarą Radziwiłłówną. Później mieszkała na Mazowszu i w Wilnie, a w 1564 roku zamieszkała w Płocku.

Ślub i koronacja odbyły się w Krakowie. 1 maja 1576 roku na Wawelu poślubiła Stefana Batorego, a biskup kujawski Stanisław Karnkowski koronował oboje w katedrze wawelskiej. Panna młoda miała ponad pięćdziesiąt lat, a małżeństwo układało się źle: mąż odsuwał ją od spraw państwa.

W 1584 roku Anna odwiedziła siedzibę Akademii Krakowskiej i przekazała uczelni klejnoty.

Co zdziałała na tronie

Na papierze dzieliła tron z Batorym na równych prawach, ale to on rządził. Anna próbowała zyskać nad nim przewagę: domagała się, by zagraniczni posłowie najpierw przedstawiali się jej.

Na początku panowania pośredniczyła też między królem a uczonymi z Akademii Krakowskiej. Ci zapewniali Batorego, że w bezkrólewiu popierali właśnie ją. Od 1575 roku, dzięki kardynałowi Stanisławowi Hozjuszowi, dostawała część należności z sum neapolitańskich, które jej matka pożyczyła Filipowi II.

Z jej dworem wiąże się też przedstawienie teatralne. W Ujazdowie pod Warszawą wystawiono 12 stycznia 1578 roku „Odprawę posłów greckich” Jana Kochanowskiego, pierwszą polską tragedię. Grano ją przy okazji wesela Jana Zamoyskiego, a oglądał ją także król.

Fot. Workshop of Lucas Cranach the Younger, Public domain, Wikimedia Commons